Od mrvica se ne pravi torta

 

“There is a time and place for cake

Society has deemed it so

We are not the rulers of our own lives”

– Josh Vork

 

Poezija Jelene Pantelić, za koju se u karijernom egzilu opredelila iz, s jedne strane ekonomsko-pratkičnih razloga (pisanje je jedna od retkih aktivnosti za koje moneta jeste hrabrost, a investiranje siguran biznis), s druge strane egzistencijalno-terapeutske nužde (umetnik primoran da privređuje izigravajući šraf u raspadajućoj mašineriji trećesvetskog kapitalizma teži stvaranju po svaku cenu u inat asistiranom samouništenju) njeno je novo sredstvo komunikacije i prilika za turizam kroz uzbudljivi i bizarni unutrašnji svet umetnice. Idući u korak sa urušavanjem svetske ekonomije nakon još jedne renesanse srednjovekovlja koju svet duguje kugi i ratu, zbirka pod nazivom “Fishy Poetry“ objavljena je online u aprilu 2023, na vebsajtu koji je umetnica kreirala, pohranjenom na domenu čije okupiranje sama finansira, prezentovana spram pozadine koju je, pogađate, sama dizajnirala. Formalno gledano, zbirka predstavlja svojevrstan digitalni Gesamtkunstwerk, dok značenjski ovaploćuje ono što bi moglo da se okarakteriše kao DIY primal scream therapy. Ipak, ton kojim se Pantelić obraća čitaocu, oda je tradiciji ispovedne poezije. Birajući ovakav pristup izražavanju, ona se kroz stihove približava Silviji Plat, En Sekston, Ingeborg Bahman, ali i savremenim pesnikinjama širom sveta čiji je izbor bez mogućnosti biranja samizdat a lingua franca default na tastaturi.

Iako za umetničku praksu Jelene Pantelić može da se kaže sve osim da je predvidiva, fokus i teme kojima se bavi ostaju niti koje spajaju raznolike medije kojima bira da se izrazi. U centru njenog stvaralaštva je autobiografija u konstantnom procesu revizije, uveličana hiljadu puta posredstvom psihoterapije, samospoznaje, rada na sebi, analize mentalnih procesa i evaluacije ishoda. Guleći sloj po sloj mehanizama odbrane, evoluirajući i bivajući suočena sa gubicima, narativna struktura raste i mutira nauštrb iluzija i priča koje sami sebi pričamo kako ne bismo umrli od istine.

 

“I feel like a little child

Most of the time

Even though I am completely independent

and almost 30“

(WINTER)

 

Centralna tema izložbe relacija je između uzroka i posledice, smrti oca i samoaktualizacije. Prvo je viđeno kao brutalna i neizbežna demonstracija sile prirode, ultimativna nužnost, konkluzija svakog htenja i delanja. Ipak, odigravanje umiranja, tog poslednjeg čina u teatru postojanja, drama je apsurda bez katarze. Sa ovom temom su se u koštac hvatali stvaraoci od Sofokla i Šekspira do Džordžije O’Kif, Trejsi Emin i Kiki Smit. Ona je omniprisutna, nesavladiva i zauvek iznova aktuelna jer u epicentru svih strahova stoji činjenica da živimo samo jednom i da se na smrt nikada nećemo navići. Otac je stvoritelj, prvi bog sa manama i ograničenim rokom trajanja kojeg spoznajemo.

 

“I don’t know if I miss him

or I miss the idea of him

And I don’t know if I cry because he’s gone

or because I feel sorry for myself

I am left with a hole inside of me that nothing can fill

But I really try with burgers“

(IN HOUSE NUMBER 9)

 

Umetnica gradi oltar za sopstvenu tugu na svim ravnima koje nastanjuje. Na razini stiha, u prostoru galerije, u digitalnim bespućima. Ova sanktifikacija bola ne duguje ništa egocentrizmu i osećaju posebnosti čoveka-ostrva. Ona je način da se patnja neutrališe suočavanjem, te da se napravi proboj u novo, daleko od zone komfora. Njen izraz je polifona improvizacija, nesvakidašnja Vavilonska kula branjena humorom, smeh na sahrani. Njena iskrenost je autentično neprijatna jer rezonuje sa onim što se drži zakopano unutra, daleko od suda drugih. Dok inertno okupiramo niz uloga pretvarajaći se da nešto autentično jesmo, Jelena Pantelić stvara iz krajnje nužde i time rađa jedno novo nebiološko sopstvo kojem nije potreban odsutni otac niti gluvi bog.

 

“As a child I was religious

I had a little altar on my window

[…]

Now, I am not religious

But I do ask God for favors sometimes”

(EVIL EYE)

 

Preuzimanje odgovornosti za sopstvenu istoriju je jedan od snažnih motivatora Pantelićeve u prethodnih nekoliko godina. Delujući u javnoj sferi, umetnica je izložena pogledima, koji, u nemogućnosti da uzmu u obzir sve uglove gledanja, često nehotice kreiraju iskrivljena tumačenja, kako namera, tako i finalnih rešenja. Motiv nesigurnosti u sopstvenu realnost dat je u celosti u pesmi ARTIST STATEMENT. Strah od bivanja apsurdnom, irelevantvnom, odsutnom, zaboravljenom, meša se sa očekivanjima raznoraznih aktera u svetu umetnosti koji od umetnika prave teoretičare, prodavce, marketing stručnjake i apologete. Izazov je ostati dosledan sebi, a biti dosledan sebi neretko znači prepustiti se apsurdu. Sa tim u vezi stoji i diptih YOLO. U njemu se ogleda dihotomija između nametnute potrebe da se ne živi nego iživljava i straha da ćemo, ne živeći dovoljno, biti diskvalifikovani u trci za ispunjenje i smisao. Savremeni identitet pretpostavlja iščašenu definiciju pojma homo universalis, koja podrazumeva digestibilnu, prezentabilnu, hiperagilnu personu, hodajući avatar, koji zastupa naše ambicije na tržištu čija je finalna metastaza obuhvatila svaki aspekt ljudskog života. Kako od mrvica razbijenog identiteta napraviti tortu?

 

Maybe I should tell them tomorrow I have cancer?

(BLOWING RASPBERRIES)

 

Who gives a fuck about what YOU have to say?

(ARTIST STATEMENT)

 

Može li od jedne izložbe da se sastavi umetnica? Jesu li svi mediji kojima se ona koristi kore na ukusnoj torti posluženoj na otvaranjima? Da li je pristojno da skinemo slojeve koji nam se ne dopadaju? Šta u slučaju da esencija nije sadržana u delovima ostaje od torte? Da li je poezija Jelene Pantelić šlag na kolaču koji je pekla prethodnih desetak godina? Mogu li osećanja da se jedu? Tinder ili Glovo?

Odgovor na ova, kao i druga pitanja koja Pantelić postavlja prvo sebi pa onda posmatračima, glasi da odgovora, makar onog konačnog, nema. Život je proces, promena, pokušaj i promašaj. Raste se kroz gubitke, radost se rađa iz bola. Suočeni sa sobom ne bivamo impresionirani. Svet od nas očekuje mnogo, dok zauzvrat pruža hladnu nezainteresovanost. Samo se jednom živi ali se od straha svaki dan umire na rate. Važno je ne odustati. Stvaranje je čin otpora.

 

“.. let each carve this name that I bore among men, a funeral epigraph, on the brow of that image in which I appeared to him, and then leave it in peace, and let there be no more talk about it. It is fitting for the dead. For those who have concluded. I am alive and I do not conclude.”

– Luigi Pirandello, One, No One and One Hundred Thousand

 

Kustoskinja: Ana Simona Zelenović

Autorka teksta: Milica Grujić