Ivan Grubanov kroz svoju umetničku praksu istražuje granice umetnosti kao platforme za društvena preispitivanja, ali i dokumentovanja i tumačenja istorije i to kroz medij slike, crteža i instalacija.
Novije serije Ivanovih radova kao što su: „Dimne zavese“ (2012), „Mrtve zavese“ (2010-2013), „Zli slikar“ (2013), „Dim, nacija, zavesa“ (2015), „Slikati naciju“ (2017) već samim nazivima nedvosmisleno oživljavaju sećanja na događaje iz bliske prošlosti društveno-političkih zbivanja na Balkanu u težnji da, nakon izvesne distance ponude neka nova relevantna tumačenja ili interpretacije. Vojne akcije „dimnih zavesa“ koje su obeležile građanski život Srbije devedesetih godina u borbi za demokratskim promenama u Ivanovom radu čitaju se i kao paradigma za zamagljenje istine o istorijskim zbivanjima tokom građanskog rata u Jugoslaviji, ali i mnogim savremenim manipulacijama javnog mnjenja kao taktikama prikupljanja uzorka socijalnog ili ekonomskog nezadovoljstva. „Zli slikar“, sа druge strane je individua, pojedinac koji poseduje medij sa kojim ima moć da razotkrije i prikaže i drugu stranu stvarnosti. Zastave koje Ivan dovodi u stvaralački postupak slikanja počevši od 2010. godine sa serijom „Mrtve zastave“ do danas ostaju prepoznatljiv i neizostavan element njegovog slikarstva. Više poput zagonetke nego izraz patriotizma ili nesvesnog zastava je, u mnogim pogledima, za umetnika duboko izazovna. Najpre zastave bivših jugoslovenskih socijalističkih republika, ali i komunističke partije, umetnik koristi kao instrumente i sredstva za preispitivanje odnosa prema sopstvenom nacionalnom identitetu, kao i preostalim obrascima koji egzistiraju i nakon što jedna nacija istorijski i formalno prestane da postoji. Sa instalacijom „Ujedinjene mrtve nacije“, kojom je Ivan predstavio nacionalni, Srpski paviljon na 56. Venecijanskom bijenalu 2015. godine, autor prvi put unosi i grupiše zastave mnogih republika koje više ne postoje, kreirajući porodicu nestalih velikih istorijskih i kulturnih identiteta iz kojih su se izrodili neki novi.
Modus operandi Ivanovog stvaralaštva sastoji se od preispitivanja uloge pojedinca kao kreatora društvenih zbivanja koji je ujedno i nosilac nacionalnog identiteta, ali i preostalog kolektivnog istorijskog pamćenja. umetnik ako učesnik nekih od pomenutih istorijskih dešavanja postavlja se kao homo politicus koji iako apolitičan svojim delovanjem ukazuje da niko nije samo posmatrač. Tretirajući slikarsko platno kao polje vizuelnog istraživanja, apstrahovanjem i sublimiranjem preostalog sećanja i osećanja, sam čin slikanja za Ivana je skoro ritualan proces. Na prethodno dobro prepariranom belom platnu, umetnik zastavama, četkom i bojom, kako i sam tvrdi „vrši napad na površinu slike“. Otisci boje sa često preslikanim simbolima zastava ostavljaju tragove na slici poput ožiljaka. Nastali ožiljci paralelni su onima koji ostavljaju nacije koje nestaju, poput žigova nataloženih emocija, zgaženih ideala, zapisi su strahova, ali i rane usled proživljenih sukoba, stradanja, tragedija koje leže u pozadini svakof nestajanja. Svako plato pre procesa slikanja prolazi i proces šivenja u specijalizovanim radionicama u kojima se šiju zavese. Sem šavova na njima se utiskuju i natpisi sa jasnim sloganima kao nosiocima nekadašnjih ideala, ali i opštih vrednosnih uverenja i stremljenja. „Progres“, „Sloboda“, „Jedinstvo“, „Napredak“ samo su neka od njih koja na asocijativan, slojevit, intelektualan ali i provokativan način postaju svedočanstva vremena, nove zastave ne kao simboli nacionalnog identiteta već katalog istorijskog žala, palih i zaboravljenih ideala, zgužvanih i ugušenih nada, srušenih iluzija, slomljenih tela i proživljenih tragedija.
Umetnikova recentna produkcija, prikazana na ovoj izložbi, deo je kontinuiranog projekta višegodišnjeg istraživanja i tumačenja ideoloških, političkih i kulturoloških aspekata pojma nacije u kojima umetnik koristi slikarstvo kao metod saznavanja. Stvorena predstava unutar galerijskog prostora postavljaju kao semantičko i semiotičko polje istraživanja vizuelnih kodova ogromnog duhovnog nasleđa proživljenog procesom „odnarodovanja“[1].
Ako je umetnost mišljenje iskazano u slikama, čiji je cilj da omogući doživljaj stvari kao viđenje, pred stalnim geopolitičkim promenama, novim sukobima koji najavljuju nezaustavljiv tok budućnosti društvenih poredaka, prikazane slike Ivana Grubanova predstavljaju se pred gledaoca kao zapis, svedočanstvo, kao odraz ali i svojstvo, kao stalni predikat pred promenljivim subjektom, kao sredstvo atrakcije promenljivih percepcija svih palih ideala, prošlih ili budućih slomljenih i mrtvih nacija.
Maja Kolarić
[1] Termin koji umetnik uvodi u okviru svog doktorsko-istraživačkog rada, odbranjenog na Katholieke Universiteit Leuven u Luvenu, Belgija. „Unnation“, Kehrer Verlag, Berlin-Heidelberg, 2016.
