Umetnost, život i humanizam Selme Selman
Galerija Novembar ima zadovoljstvo da predstavi prvu samostalnu izložbu Selme Selman u Beogradu, mlade bosansko – hercegovačke umetnice, aktiviskinje i filantropkinje romskog porekla koja trenutno živi i stvara u Njujorku. U okviru svoje umetničke prakse Selma se bavi pitanjima i temama kao što su identitet, nasleđene socio-kulturne predrasude i stereotipi ali i emancipacijom, ljudskim pravima, ravnopravnošću kao i dometima humanizma u društvu u kojem živimo. Inspiraciju kao i legitimitet za svoj rad umetnica pronalazi i crpi iz sopstvenog iskustva kao i iz života svoje porodice. Kontekstualizacijom saznanja kao dela intersubjektivnog procesa, Selmin pristup umetnosti se može smatrati gotovo epistemološkim.
Polazeći od ličnog iskustva kao pripadnica romske zajednice u performansima sopstveno telo koristi kao metaforu za izražavanje kolektivnog nezadovoljstva i frustracija romske zajednice, koja je ne samo u Bosni i Hercegovini već i na prostoru celog Balkana uskraćena za mnogobrojna prava. Performans “Vi nemate pojma” koji je umetnica izvela 2016. godine u Beogradu najdirektije nas postavlja pred poligonom pitanja o tome koliko smo svesni postojanja života “drugog” koji se odvija paralelno sa našim ali mi o tome nemamo pojma. Kako umetnica navodi ”Vi nemate pojma, nemate pojma o borbi sa kojom se suočavam. Ne znate ko sam ja, niti znate moju sreću ili tugu. Nemate pojima, a mislite da imate.” Iako se performans odnosi na specifičnu okolnost umetnice i pozadinu njenog porekla i borbe koju je vodila na putu emancipacije od romske zajednice u Bihaću do univerziteta u Njujorku, on nosi univerzalnu poruku o paradoksu života danas u kojem smo sve više zagledani u svoj mikro svet a u globalnom rastu egocentrizma sve manje nas pogadja nepravda ili sudbina drugih ljudi.
spektru medija od slikarstva, crteža, fotografije i videa. Svoje telo, kao polje biopolitičkog razmatranja i analiza, koristi i u video radovima prikazanim na ovoj izložbi. Video rad “Ne gledaj ciganku u oči” ruši usađene stereotipe o romskoj ženi koja se u našoj kulturi doživljava kao veoma egzotična i privlačna, seksi ali u isto vreme opasna i “prljava”. “Oči romkinje vas mogu začarati, mogu vas prokleti” ako joj se ne umilostivite, samo su neki od narativa ovog video rada. Sa druge strane, video rad “Haram” odnosi se na religijsko pitanje poimanje žene i ženskog tela “podložnog konstantnom grehu”. Prema romskoj kulturi kao i hrišćanskoj uopšte, voda simbolizuje ne samo fizičko čišenje tela već i duhovno iscelivanje od greha. Drugi mogući narativ ovog rada vezuje se za migrantsku krizu u kojoj pred bekstvom za boljim životom, voda može simbolizovati spas, spasenje ili utonuće.
Fotografija “Viva la Vida” po kojoj izložba nosi naziv, prikazuje portret umetnice sa lubenicom u kako sedi u alegorijski postavljenoj kompoziciji sa ćilimom prepoznatljivih etno motiva u pozadini. Čitav ovaj dekor ima svoje amblematsko značenje. Lubenica kao simbol ženskog principa i principa plodnosti svojom jedrinom i voćnim sokovima nagoveštava zrelost ali i asocira na radost i lagodnost života. Ćilim koji se na prostoru čitavog Balkana vezuje za ženski zanat, koji su tkale isključivo žene zbog egzistencije i svoje znanje prenosile sa kolena na koleno, simbolizuje tradiciju i kulturološki okvir u kojem smo rođeni. Portret umetnice okružen upravo ovim dekorom u haljini kao svojevrsnim kostimom koji ukazuje na romsku pripadnost u pozi koja ponosno slavi plodove života kao i folklornu umetnost Balkana kojom je okružena, nosi i nepokolebljiv pogled umetnice koji insinuira kako smelost da se stečeni okvir prevaziđe i pobedi tako i psihički i duhovni bol koji iz te iste smelosti proizilazi. Fotografija “Viva la Vida” na suptilan način vizualizuje dualnost “lakoće” življenja, prisustva i odsustva bola i patnje ali i trijumf ličnosti i emancipacije.
Sasvim lična priča umetnice ispričana je na izloženim crtežima i slikama na metalu. Portrete svojih rođaka i prijatelja ali i autopretrete kao i scene iz života svoje porodice, umetnica slika na upotrebljenim i odbačenim predmetima od metala, mahom pronađenim na ulici. Ovi predmeti za umetnicu imaju dublji i ličniji značaj, ako se ima u vidu da njena porodica kao i većina romskih zajednica u BiH ili Srbiji, borbu za spstvenu egzistenciju pronalazi u sakupljanju i preprodaji odbačenih predmeta, i to uglavnom od metala, plastike ili kartona. Slikajući upravo na takvim predmetima Selma kreira jedinstvenu “Urbanu pastoralu” kao lični dnevnik o egzistenciji, borbi za život ali i o tome da se ponuđeni okviri uz određene napore ipak mogu prevazići i da se može stvoriti nov smisao života. Vizuelno predstavljajući scene rada sopstvene porodice umetnica koristi metal kao umetničko sredstvo ali i oruđe opstanka, lične transformacije i bekstva iz stanja siromaštva.
Važan segment Selminog aktivizma čini od skoro pokrenut pilot projekat Marš u školu kroz koji umetnica sakuplja novac kojim pomaže školovanje romskih devojčica kako bi stekle osnovno obrazovanje i podstakla ih da upišu srednju školu, a potom i Univerzitet. Do sada je pomogla 5 devojčica iz Bihaća da dobiju punu godišnju stipendiju, a 35 dece da dobiju dnevni obrok.
Izložbu Viva la Vida Selme Selman simbolično otvaramo 10. decembra na Međunarodni dan ljudskih prava kako bismo pomogli u promovisanju ove humanitarne aktivnosti umetnice ali i zajedno sa Selmom prikupili sredstava za njen projekat kojim pomaže decu romske zajednice u edukaciji i sopstvenim primerom ih podstiče i ohrabruje.
Maja Kolarić
